مهندسی کشاورزی-اقتصاد کشاورزی

آناليز غذايي هويج:

دارد. هویج از نظر اقتصادی و نیز منبع غنی ویتامین A یکی از مهمترین سبزیهای دنیاست. جدول 1 ترکیبات غذایی موجود در هویج را نشان می دهد. آنالیز غذایی برای یک هویج خام 72 گرمی بطول 7 اینچ

جدول1 - ترکیبات غذایی موجود در هویج

 

 

 

 

گياه هويج:

هويج (Daucus carota L ssp sativus) گياهي است 2 ساله از خانواده چتريان(umbellifereae) كه بصورت خام، پخته، آب هویج تازه و تخمیر شده و مربا، خشک شده و پودری و ... مورد استفاده قرار می گیرد.

هویج بطور نرمال در محدوده وسیعی از دماها در نقاط مختلف جهان بجز مناطق خیلی گرمسیر پرورش می یابد. ریشه در دماهای بین °C18-15 بیشترین رشد را دارد. بذرهای هویج ممکن است در دماهای پایین جوانه بزنند، ولی دوره جوانه زنی کوتاهتر از زمانی است که دما بالاتر است. بنابراین، حداقل دمای °C10 برای خاک پیشنهاد می گردد. . برای کشت هویج معمولاً از خاک سبک و حاصلخیز با مواد آلی بالا استفاده  می شود که بدون سنگ و دارای عمق کافی و زه کشی مناسب بوده و دارای pH بین 5/7- 6 باشد.

خاکهای شنی تا لوم شنی با مواد آلی کافی برای کشت بسیار مناسب است. هویج در خاکهای هوموسی که مواد آلی آنها بیش از 5 درصد باشد، بهترین بازده را می دهد و در زمینهای سبک نه تنها برداشت محصول آسانتر است، بلکه از نظر شکل هویج های یکدستی بوجود می آیند.

تاکنون درباره هویج های بومی ایران مطالعه و تحقیق چندانی صورت نگرفته است و بنظر می رسد که اصلاح نژاد در آنها صورت نگرفته است. بنابراین انواع هویج های ایرانی منحصر به انواع محلی مناطق مختلف است و در اکثر موارد بذر هویج از خارج وارد می شود. هویج از نظر شکل و طول دوره رویش دارای انواع مختلفی است. مواد متشکله و قابلیت انباری انواع هویج ها نیز متفاوت است. بطور کلی ارقام امروزی هویج مربوط به چهار نوع معروف Nantes، Chantenay، Danvers و Imperator است.

 

 

 

 

 

 

كشور هاي توليد كننده هويج:

در بین کشورهای تولید کننده جهان چین با 35 درصد در رتبه اول و پس از آن به ترتیب ایالات متحده امریکا و روسیه با 8 درصد، لهستان و ژاپن با 3 درصد از سهم تولید جهانی، بالاترین میزان تولید را دارا می باشند. طبق آمار ارائه شده توسط FAO ، میزان تولید هویج در کشور طی سالهای 2005- 1995 ، 40 هزار تن، سطح زیرکشت 1600 هکتار و متوسط عملکرد 250000 هکتوگرم در هکتار بوده است  كه استانهای آذربایجان شرقی،خوزستان، اصفهان و زنجان بیشترین سهم را در تولید هویج کشور دارا می باشند. قیمت هويج در کشور در سال 1384 ، 2000- 1500 ریال به ازاي هر كيلوگرم بوده است. در حال حاضر، بزرگترين صادركنندگان هويج در آسيا را كشورهاي چين، سوريه و تركيه و بزرگترين واردكنندگان را كشورهاي تايلند، هنگ كنگ، ژاپن، كره، مالزي، عربستان، سنگاپور و امارات متحده عربي تشكيل مي دهند.

تا كنون در زمينه ضايعات هويج كشور تحقيقاتي صورت نگرفته و در اين خصوص آمار مستند و دقیقی موجود نمي باشد، ولیکن در ترازنامه غذایی ایران تحت عنوان سبزي آورده شده و براي سبزيجات، درصد ضايعات حدود 25، در نظر گرفته شده است.

کد ISIC محصولات فرآوری شده هویج بشرح ذیل می باشد :

 

 

 

 

 

 

 

 

 

وضعیت آماری تاسیس واحد های فراوری هویج:

 

وزارت جهاد کشاورزی تا تاریخ 1/09/84 ، 110 فقره جواز تأسیس بسته بندی شور و ترشی (15131240) و ترشيجات(15131230) ، با میزان کل ظرفیت تولید 435089  تن صادر کرده است که میزان سرمایه ثابت این مجوزها 159670 میلیون ریال با اشتغال 1476  نفر می باشد . از این مجوزها 4 فقره دارای پیشرفت فیزیکی 76 تا 99 درصد و5 فقره دارای پیشرفت فیزیکی 51 تا 75 درصد ، 8 فقره دارای پیشرفت فیزیکی 26 تا 50 درصد و 93 فقره دارای پیشرفت فیزیکی صفر تا 25 درصد می باشد.

وزارت صنایع و معادن تا تاریخ01/09/84، 997 فقره جواز تاسیس واحدهای تولید ترشيجات(15131230) و شوریجات(15131210) و بسته بندی شور و ترشی ( 15131240) ، توليد مرباي هويج(15131316)، خلال هويج سرخ شده (15131473)، آب هويج (15131731) و پودر هويج (15311512) با میزان کل ظرفیت تولید 825113 تن صادر کرده است که میزان سرمایه ثابت این مجوزها 5222839 میلیون ریال با اشتغال 34356 نفر می باشد. از این مجوزها 65 فقره دارای پیشرفت فیزیکی 76 تا 99 درصد و 22 فقره دارای پیشرفت فیزیکی 51 تا 75 درصد، 44 فقره دارای پیشرفت فیزیکی 26 تا 50 درصد و 927 فقره دارای پیشرفت فیزیکی صفر تا 25 درصد می باشد. تا تاريخ 1/9/1384 هويج به ازاي هر كيلو قيمتي معادا1500-2000 ريال مي باشد با توجه به اين قيمت زير ساخت هاي  ذكر شده اماده گرديده

تعداد مجوزهای به بهره برداری و به تولید رسیده توسط وزارت جهاد کشاورزی درخصوص  واحدهای تولید شورجات و ترشیجات و بسته بندی شور و ترشی 19 فقره با ظرفیت کل 22789 تن می باشد و میزان سرمایه ثابت20104 میلیون ریال با اشتغال 338 نفر و تعداد مجوزهای به بهره برداری رسیده و به تولید رسیده توسط وزارت صنایع و معادن در خصوص واحدهای تولید شورجات و ترشیجات و بسته بندی شور و ترشی356 فقره با ظرفیت کل 123808 تن می باشد و میزان سرمایه ثابت1212530 میلیون ریال با اشتغال 13241 نفر می باشد. مجموعه ظرفیت فعال تولید محصولات هويج در کشور 146597 تن می باشد كه شامل واحدهاي توليد شوريجات و ترشيجات مي باشد، با در نظر گرفتن اين مورد كه در فرمول توليد شوريجات و ترشيجات حدود 15 درصد هويج وجود دارد، بنابراين حدود

 

 

 21989 تن هويج در تهيه اين محصولات مورد استفاده قرار گرفته كه رقمي در حدود 2/8 درصد هويج توليدي را تشكيل مي دهد. لازم به ذكر است كه مقداري از هو يج توليدي كشور در تهيه مربا مورد استفاده قرار مي گيرد و از آنجايي كه برخي از كارخانجات توليد مربا، در كنار ساير محصولات مرباي هويج نيز توليد مي نمايند، لذا آمار دقيقي در اين خصوص قابل دسترسي نمي باشد.

همچنين آماري در خصوص ميزان مصارف تازه خوري و خانوار در كشور موجود نيست.

 

عوامل موثر بر کاهش کیفیت وبازار مصرف :

 

یکی از عواملی که باعث پایین امدن کیفیت محصوا ونهایتآ بهره وری پایین محصولات کشاورزی به ویژه در رابطه با سبزیجات می شود ضایعات محصولات کشاورزی می باشد .

 

در مورد هویج عوامل زیادی وجود دارد که باعث این مسئله می شود که به بیان چندی از آنها می پردازیم :

1)      ضایعاتی که منشا فیزیکی دارند : که در اثر آب و هوای نامطلوب یا شرایط محیطی نامناسب ایجاد می شود .

2)      عوامل فیزیولوژیکی : که موجب پیری محصول در مدت نگهداری در انبار می شود.

3)      آسیبهایی که منشا بیولوژیکی دارند.

4)      آسیب های مکانیکی  :که به علت نبود روش های مناسب در طول دوره برداشت ٰبسته بندی و حمل و نقل به وجود می آید.  

 

 

 

 

 

ضایعات ناشی از عوامل اجتماعی و اقتصادی:

1)سیاست گذاری ها  :

شامل شرایط سیاسی خاصی می شود که در ان یک راه حل تکنولوژیکی کافی نیست یا برای به مرحله اجرا گذاشتن ان با مشکلاتی رو به روست .

2)منابع :

کمبود منابع انسانی ، اقتصادی و فن آوری جهت گسترش برنامه های مورد نیاز برای جلوگیری یا کاهش ضایعات.

3)آموزشی:

نبود اطلاعات کافی از اصول علمی مربوط به نگهداری ،فرآیندبسته بندی ،حمل و نقل و توزیع.

4) خدماتی :

نا کارآمد بودن سازمان ها و نهاد های تجاری دولتی یا خصوصی برای بازاریابی .

 

نقش صنایع تبدیلی در بازار یابی محصول کشاورزی هویج:

به طور کلی نقش و وظیفه صنایع غذایی تبدیلی عبارت است از تبدیل مواد خام فسد پذیر حاصل از مزارع ،باغات و دامداری ها و غیره به یک فراورده غذایی پایدار. در واقع این صنایع با تکمیل پروسه تولید مواد کشاورزی وآماده سازی این محصولات  برای عرضه  به بازار فروش و مصرف یا به صورت نیمه ساخته نقش ایفا می کند . ویژگی اصلی این صنعت کارا بودن  وتکنولوژی ساده وارزآوری به وسیله این صنایع  می باشد.

در موررد محصول کشاورزی هویج  با توجه به اینکه دارای قدرت تبدیلی بسیار زیاد در حوزه مصرف خوراکی می باشد ،می توان با ایجاد صنایع تبدیلی کوچک  وبا تکنولوژی ساده در روستا ها و در حوزه ای کشت این محصول نقش بسزایی در بازار رسانی مطلوب این محصول داشته باشیم .

 

 

از جمله محصولات فرآوری شده از هویج عبارتند از:

1)کنسرو هویج

2)هویج منجمد

3)پودر هویج

4)آب هویج

5) آب هويج

6) هويج خشك

7) مرباي هويج

8) حلواي هويج

9) ترشي

10) هويج سرخ كرده

 

نگاهی گذرا به وضعیت بازار رسانی هویج در منطقه سربند:

در منطقه سربند به دلیل مساعد بودن شرایط کشت هویج، خیلی از کشاورزان به کشت این محصول به عنوان کسب درآمد پرداخته اند. اما این منطقه به دلایل زیر که عنوان می شود نتوانسته  خود را به عنوان  یک منطقه اقتصادی کشت هویج  مطرح کند :

1)کوچک بودن زمین های زراعی که در اختیار هر کشاورز می باشد باعث شده تا استفاده از ادوات مکانیزه برای مراحل کاشت ،داشت و برداشت را غیر اقتصادی یا به عبارتی غیر ممکن کند.

2)هماهنگ نبودن کشاورزا ن در ایجاد یک تعاونی مستقل برای فروش و ارائه این محصول به دلالان.

3)عدم اشنایی هویج کاران به روش های بازاریابی علمی ابین محصول.

4) عدم وجود صنایع تبدیلی در این منطقه که باعث شده کشاورزانی نیز که از دادن این محصول به واسطه ها خودداری

 

 

 

می کنند ،مجبورند محصول خود را به شهر های اطراف مثل قم ،همدان و اصفهان حمل کنند که در نتیجه سود حاصل از فروش را به دلیل هزینه های حمل و نقل کاهش می دهد.

 

بررسی قیمت در بازار داخلی  :

 

یکی از مسائلی که همواره در بازار رسانی محصولات کشاورزی در کشور های در حال توسعه و از جمله ایران مطرح می باشد . اختلاف قیمت تولید کننده و مصرف کننده است که به آن حاشیه بازار گویند.

اهمیت حاشیه بازار وقتی مشخص می شود که اثر افزایش با کاهش قیمت تولید کننده بر قیمت مصرف کننده متقارن نباشد .

وجود تقارن در بازار حاکی از انتقال کامل افزایش یا کاهش قیمت سر مزرعه به خرده فروشی بوده و اگر انتقال به صورت نامتقارن صورت پذیرد . این تفاوت قیمت به سود واسطه ها و زیان زارع و مصرف کننده است وسبب تحمیل هزینه اضافی بر دوش مصرف کنندگان می گردد. در مورد این محصول متاسفانه باید گفت در بسیاری از مقاطع زمانی ،این عدم تقارن بین قیمت ها موجود می باشد که باعث افزایش قیمت کاذب این محصول می شود.

در بازار داخلی این محصول به دلیل نبود سیاست  قیمت تضمینی از سوی دولت ، قیمت آن به گونه ای تحت تاثیر میزان تقاضا ، شرایط آب و هوایی ،واسطه ها و... می باشد با این وجود این محصول با توجه به اینکه  یکی از سبزیجات مقوی و حاوی ویتامین های ضروری  برای بدن است ،از سوی مردم مورد اهمیت قرار گرفته و توانسته به شکل فراورده های مختلف جای خود را در سبد مصرفی خانوارها پیدا کند.و به نوعی از یک حاشیه امنیتی قیمت برخوردار باشد.

 

 

 

 

 

 

 

فرصت ها

              1)   وجود مواد خام اولیه بیشتر از ظرفیت بکار گرفته شده در صنعت تبديلي هويج

              2)   وجود ظرفیت های بلا استفاده در صنایع تبدیلی هويج

              3)  وجود اقلیم متنوع و اراضی مستعد برای تولید انواع محصولات زراعی مورد نیاز در تهیه شوریجات و ترشیجات در

                4)  مناطق مختلف در فصول مختلف سال

              5)  وجود بازار مصرف مطمئن داخلی و خارجی برای جذب و مصرف محصولات این صنعت

               6) وجود طیف بسیار وسیع بازار هدف فروش محصولات این صنعت

مشکلات و تنگناها

              1) بالا بودن میزان ضایعات و پائین بودن ضریب تبدیل محصولات

              2) بالا بودن قیمت تمام شده محصولات فرآوری شده

             3)  نامناسب بودن واریته های موجود جهت استفاده در صنعت

             4)  عدم آگاهي از فرآورده هاي جديد حاصل از هويج

             5) ضعیف بودن مکانیسم تشویقی صادرات

             6) توجه ناکافی به روشهای نوین بازاریابی مبتنی بر میل و خواست خریدار

             7)  عدم وجود مرکز مشخص در خصوص راهنمایی و ارائه خدمات لازم به صادرکنندگان

             8)  ضعف و کمبود نوآوری و تنوع در تولیدات

             9)  ضعف مراکز اطلاع رسانی فنی و تولیدی و آمارهای غیر مستند

   

 

             10)  مشکلات بسته بندی ، انبارداری و حمل ونقل نامناسب

              11)  مشکلات در زمینه مواد اولیه خام با کیفیت مطلوب

              12)   وجود مشکلات تسهیلات ( دسترسی به وام آسان ، بلند مدت و کم بهره )

          13)   توجه ناکافی به شکل گیری صنایع تبدیلی در قطبهای کشاورزی

پیشنهادات

             1)  به منظور به بهره برداری رسیدن واحدهای دارای مجوز تاسیس حمایت های لازم صورت گیرد

             2)  استفاده از فناوریهای نوین در راستای تولید محصولات جدید از هويج

            3)  صدور مجوزهای جدید در زمینه تولید محصولات جدید از هويج

             4) اجرا و حتی اجباری کردن سیستم های کنترل کیفی از قبیل استاندارد های بین المللی ایمنی و بهداشت غذا نظیر HACCP                         در   واحدهای فعال، در راستای صادرات محصولات

             5) تشکیل خوشه ها ی صنعتی در مناطق با تولید بالای هويج

             6) حمایت های مالی ( پرداخت وام ارزی با بهره پایین ) و معافیت های مالیاتی و گمرکی و ..

             7) آموزش های فنی و تخصصی رایگان و به صورت ترویجی در راستای تولید با کیفیت بالا و بهداشتی ( به ویژه در         مناطق  محروم )

              8)  تحقیق و مطالعه در جهت تولید محصولات متنوع و جدید در راستای ذائقه ملیتهای مختلف و صادرات محصول

              9)  مطالعه در زمینه ضایعات هويج و کاهش آن

             10) مطالعه در زمینه میزان مصرف و عرضه سرانه هويج

            11) احداث واحد های بسته بندی هويج جهت تازه خوری

 

 

" گردآورنده: مهدی جعفر ی دانشجو ي رشته اقتصاد كشاورزي"

 

        منابع :

 

1)      سايت سازمان جهاد كشاورزي

2)      - شادان، عبدالرحمن و میهن خواه، نیره (1381). بررسی روشهای اقتصادی کاهش ضایعات محصولات کشاورزی. موسه پژوهشهای برنامه­ریزی و اقتصاد کشاورزی، گروه پژوهشی اقتصاد تولید و بهره­وری. موجود در http://www.parsbioiogy.com

شبکه خبری صنایع غذایی ایران http://foodna.ir/industry-fa.html